Izerska przyszłość nie zakiełkowała. Korzenie zwiędły wnet po zasadzeniu

Co może wyrosnąć z sadzonki, która się nie przyjęła, ogrodnik o niej zapomniał wkrótce po zasadzeniu, a ogród, który miała zdobić stał się publicznym klepiskiem?

Prezentowany poniżej tekst, pt. Jizerské hory / Góry Izerskie – marka i produkt, ma już piętnaści lat. Ukazał się w ramach projektu Forum Izerskie na stronach serwisu ForumIzerskie.org. Choć Forum nie istnieje od wielu lat, historyczny zapis wypracowanych wówczas idei wciąż wart jest uwagi. Tekst poniższy w pełni zasługuje na przypomnienie. Był bowiem bezpośrednim głosem w dyskusji — częścią procesu zwieńczonego podpisaniem Deklaracji Izerskiej — porozumienia kilkunastu podmiotów z polskiej i czeskiej strony Gór Izerskich, które miało doprowadzić do przełomu.

Analizując główne tezy i pomysły zawarte w manifeście Jizerské hory / Góry Izerskie – marka i produkt, uderza przede wszystkim dojrzałe, wizjonerskie podejście do kwestii integracji oraz zrównoważonego rozwoju. Postulaty dotyczące zacieśniania współpracy, pomiędzy podmiotami z Polski, ale w równym stopniu polsko-czeskiej, budowania spójnej tożsamości regionalnej mieszkańców Gór Izerskich oraz skoordynowanego zarządzania wspólnym dziedzictwem kulturowym i przyrodniczym, wówczas brzmiały jak fantastyka. Dziś są oczywistością. Zmieniły się narzędzia i realia gospodarcze, lecz zawarte w tekście wezwanie do traktowania izerskiego pogranicza jako jednego, spójnego organizmu nie straciło nic ze swojej trafności. Ba! Stało się koniecznością. Za chwilę będzie powodem do lamentu: "dlaczego tego nie zrobiliśmy?".

Cytując archiwalny manifest w jego niezmienionej formie, zapraszamy do refleksji nad tym, jakiej drogi nie przeszliśmy i dlaczego drepczemy w miejscu jako lokalna społeczność. Zestawienie postulatów i stanu aktualnego pokazuje, że brak marki izerskiej, to nie tylko strata. To cywilizacyjne zapóźnienie, które wnet się zemści (jak niestrzelone gole).
Tekst nie tylko jest cennym dokumentem tamtych lat, ale wciąż żywą inspiracją do dalszego działania na rzecz wspólnoty izerskiej. Zarazem przestrogą, że kiedy zamiast pracy u podstaw energię wydatkuje się w gwizdanie (czysty PR dla poklasku i żadnych istotnych działań) — kończy się jak zawsze — niesmakiem i ręką w nocniku.

Jizerské hory / Góry Izerskie – marka i produkt

Kluczową kwestią dla rozwoju całego mezoregionu Gór Izerskich jako, a więc czeskiej i polskiej części, jest ich wspólna promocja

Proponowany znak wspólnej marki izerskiej, autorstwa Arkadiusza Lipina, nigdy nie wszedł w życie. Forum się bowiem rozformowało, zanim na dobre zaczęło działać

Po obu stronach granicy przez minione dziesięciolecia powstały rozmaite inicjatywy i projekty spajające pojedyncze działania promocyjne w większe kampanie. Wciąż jednak polska i czeska część promują się oddzielnie.
W Rep. Czeskiej utworzono wspólną rozpoznawalną markę „JIZERSKÉ HORY” poprze powołanie organizacji samorządowej Turistický region - Liberecko, Jablonecko, Frýdlantsko a Tanvaldsko, która posiada własny znak graficzny, serwis internetowy oraz kompleksowe wsparcie promocyjne.
Po polskiej stronie na razie brak takiego rozwiązania.

Środowiska działające na rzecz rozwoju turystycznego Gór Izerskich w Polsce mają dwie drogi, by tę zaległość zmienić. Pierwszym rozwiązaniem jest powołanie analogicznej do czeskiej organizacji (np. samorządowo-prywatnej) promującej polskie Góry Izerskie, która z kolei wypracuje spójną i kompleksową strategię promocyjną. Alternatywnym wariantem jest „wskoczyć” od razu na poziom międzynarodowy i wspólnie z Czechami stworzyć jedną markę „Jizerské hory / Góry Izerskie”. Pomocne mogą być w tym względzie również doświadczenia wspólnego polsko-czeskiego projektu Krkonoše / Karkonosze.
Biorąc pod uwagę zapóźnienie po polskiej stronie, ten drugi wariant wydaje się być skuteczniejszy. Prawdopodobnie będzie szybszy w realizacji. Korzystając z doświadczeń czeskiej strony, tworząc wspólną, międzynarodową markę, możemy uzyskać od razu efekt na znacznie większą skalę. Budowanie marki polskiej i później kojarzenie z marką czeską pozornie jest drogą bardziej rozważną, lecz długotrwałą, za to z podobnym ryzykiem niepowodzenia.
Polacy potrzebują marki „Góry Izerskie” na rynek wewnętrzny. W tym względzie istnieje kolejna nierównowaga pomiędzy polska a czeską stroną gór. Otóż Jizerské hory w Republice Czeskiej są znacznie lepiej rozpoznawalne niż Gór Izerskie w Polsce. Cały łańcuch Sudetów pozostaje wciąż na drugim planie za Karpatami i dominującymi w Nich Tartami oraz Bieszczadami. W samych zaś Sudetach dominują Karkonosze, a Góry Izerskie pozostają w ich głębokim cieniu. Choć i w Czechach to zjawisko jest obecne to jednak w Polsce rozpoznawalność Gór Izerskich jest raczej niska (brak niestety rzetelnych dowodów naukowych).

Prowadzi to do sytuacji, że przedsiębiorcy z branży turystycznej z Gór Izerskich wolą się reklamować położeniem w Karkonoszach. Choć nie jest zgodne z prawdą - turystów z odległego Mazowsza, Pomorza czy Mazur łatwo przekonać.
Mimo potrzeby „polskiej” marki Gór Izerskich warto od razu spojrzeć w przyszłość i przy tym samym nakładzie pracy w ramach międzynarodowego Forum Izerskiego od razu wypracować wspólną czesko-polską markę dla Jizerských hor / Gór Izerskich.
Spowoduje bowiem ona znacznie lepszą rozpoznawalność mezoregionu nie tylko na rynku czeskim i polskim ale zwłaszcza zagranicą. Dla cudzoziemca granica państwowa między Republiką Czeską i Rzeczpospolitą Polską nie ma żadnego znaczenia. Przyjeżdżając z Niemiec, Holandii, Francji czy Wielkiej Brytanii turysta wybierający się w Jizerských hor / Gór Izerskich atrakcje turystyczne i miejsca warte odwiedzenia będzie dobierał wg klucza własnych preferencji. Nie zaś wg kryterium przynależności państwowej. Pokazując całe bogactwo wspólne gór mamy zdwojoną szansę przyciągnąć znacznie większą liczbę turystów i jednocześnie stymulować ruch turystyczny.
Potrzeba wypracowania wspólnej marki „Jizerské hory / Góry Izerskie” pozostaje poza dyskusją. Kwestią wymagającą ustaleń jest zaś jej ustanowienie i wykorzystanie.

Podobnie prezentuje się sprawa produktu regionalnego z Gór Izerskich. Czescy przyjaciele rozwiązali to zagadnienie już w 2010 r. realizując projekt „Regionální produkt Jizerské hory”. Wydaniem specjalnego katalogu oraz serwisu internetowego w trzech językach: czeskim, niemieckim i polskim organizacja MASiF z Frýdlantu wprowadziła do szerokiego obiegu promocję produktów wytworzonych w Jizerských horach. W ciągu minionego roku po polskiej stronie wykrystalizował się pomysł, aby polscy twórcy, rzemieślnicy i wytwórcy dołączyli do projektu czeskiego. Polegał on w największym skrócie na spolszczeniu znaku graficznego oraz regulaminu jego przyznawania oraz wypuszczeniu na rynek turystyczny polskiej wersji katalogu.

Regionální produkt Jizerské hory

Niestety ta inicjatywa nie powiodła się. Warto jednak, podczas przygotowań do kolejnej próby jaką w planach ma LGD „Partnerstwo Izerskie” wziąć pod uwagę dotychczasowe doświadczenia czeskie oraz skromne polskie działania z lata 2011 r. Chociaż „Partnerstwo Izerskie” zamierza korzystać z doświadczeń produktu regionalnego „Doliny Baryczy” docelowym działaniem powinna być wspólna czesko-polska promocja produktów izerskich. Ustanawiając więc polski „Regionalny produkt z Gór Izerskich” (sugerowana, zgodna z ładną polszczyzną forma językowa) należy w porozumieniu z Czechami maksymalnie upodobnić zasady jego przyznawania oraz znak graficzny „Produktu” do czeskiego. Ułatwi to wspólną promocję czeskich i polskich produktów regionalnych i pozwoli na pełną integrację z kompleksową strategią promocyjną Jizerských hor / Gór Izerskich.

Turistický region JIZERSKÉ HORY

Czyniąc już pewne przygotowania do opracowania wspólnej marki oraz strategii promocyjnej dla Jizerských hor / Gór Izerskich przygotowałem wstępny szkic-propozycję znaku graficznego, jaki mógłby stanowić podstawę promocji. Dostępny jest publicznie pod adresem: www.jizerskie.eu . Uwzględnia on to, co w najbardziej oczywisty sposób łączy obie strony Gór Izerskich: barwy państwowe. Flaga Czech i Polski jest identyczna, ale flaga Republiki Czeskiej ma dodatkowy element - niebieski trójkąt, pochodzący z czasów, kiedy Czechy, Morawy i część Śląska stanowiły wspólną państwowość ze Słowacją.
Wykorzystując te trzy barwy występujące we flagach polskiej i czeskiej, przygotowałem logotyp wspólnej marki „Jizerské hory / Góry Izerskie”. Po dodaniu do niego elementu graficznego, najlepiej kojarzącego się z Jizerskými horami / Górami Izerskimi, mógłby powstać bardzo sugestywny w wyrazie i doskonale rozpoznawalny znak graficzny (logo) marki.

Być może warto - o ile jest to możliwe prawnie - do nowego znaku zaadaptować element graficzny znaku Turistickeho regionu JIZERSKÉ HORY. Byłby to krok spajający dotychczasowe przedsięwzięcie z czeskiej strony gór, a zarazem wsparcie wspólnej, nowej marki, rozpoznawalnym już elementem graficznym. Dodajmy, że doskonale oddającym charakter Gór Izerskich, jako niewysokich, o kopulastym kształcie wierzchołków. Zawierałby więc dwie najważniejsze idee determinujące pasmo górskie: transgraniczny charakter i łagodną, przyjazną rodzinnej turystyce rzeźbę terenu.
Wariantem nad którym można także dyskutować jest próba połączenia znaków graficznych nowej marki „Jizerské hory / Góry Izerskie” z elementem graficznym znaku Turistickeho regionu JIZERSKÉ HORY oraz znaku „Regionální produkt Jizerské hory”. Pozwoliłoby to wykorzystanie siły rozpoznawalności istniejących znaków, ale przede wszystkim podkreślałoby wspólny charakter działań i dawało asumpt do kompleksowej strategii promocyjnej spinającej oddzielne dotychczas programy.

Analizując wygląd obu funkcjonujących znaków uważam, że jest to możliwe, ponieważ opierają się na bliskiej idei - rzeźbie dominującej Gór Izerskich.
Oczywiście cała koncepcja znaku unifikującego dotychczasowe i nowe projekty promocyjne będzie możliwa tylko przy rozpoznaniu i korzystnym rozstrzygnięciu kwestii prawnych dotyczących obu znaków.
Opracowanie wspólnej strategii promocyjnej Jizerských hor / Gór Izerskich, a zadanie to nie będzie ani łatwe, ani krótkotrwałe. To proces, który wymaga wielu dyskusji, przygotowań oraz ekspertyz.

Wstępem do opracowania strategii mogłoby być ustanowienie jednego, wspólnego święta izerskiego. Jeden wspólny Dzień Izerski, to nie tylko okazja do świętowania w Górach Izerskich. Zorganizowany w innych miastach i regionach byłby świetnym dniem promocji Jizerských hor / Gór Izerskich.
Wspólne termin i nazwa oraz wspólne punkty programu nie oznaczają oczywiście organizacji święta w jednym miejscu. Imprezy powinny się odbywać w jak największej ilości miejsc w Jizerských horach / Górach Izerskich. Dostosowane do sublokalnych potrzeb, uwarunkowań i na miarę możliwości. Mogą to być wydarzenia bardzo różne w formie i przebiegu. Trwające nawet kilka dni. Głównym atutem wspólnego święta izerskiego byłby efekt medialny (imprezę o takiej skali udałoby się zapewne nagłośnić w mediach ponadregionalnych) oraz integracyjny (PR wewnętrzny).
Podstawową kwestią do ustalenia przy ustanawianiu Dnia Izerskiego byłoby znalezienie dobrego terminu (niekolidującego z innymi imprezami, dotychczas już organizowanymi), a także stworzenie jednolitej oprawy wliczając w to symbol-maskotkę.